{"id":1,"date":"2022-11-16T17:00:18","date_gmt":"2022-11-16T14:00:18","guid":{"rendered":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/?p=1"},"modified":"2022-12-05T17:19:33","modified_gmt":"2022-12-05T14:19:33","slug":"uzay-hukuku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/uzay-hukuku\/","title":{"rendered":"Uzay Hukuku nedir? Ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Uzay hukuku, uzay\u0131n ve uzay faaliyetlerinin hukuki rejimini ele alan uluslararas\u0131 kamu hukukunun alt dal\u0131d\u0131r. Uzay hukukunun temel ilkeleri Birle\u015fmi\u015f Milletler himayesinde kabul olunmu\u015f ilkeler ve antla\u015fmalarla \u015fekillenmi\u015ftir. Uzay \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flamas\u0131 1950\u2019li y\u0131llara dayan\u0131r. O y\u0131llarda iki b\u00fcy\u00fck devletin uzay rekabeti i\u00e7inde tabiri caizse strateji oyunlar\u0131na sahne olmu\u015ftur. Bu devletler ABD ve SSCB olmu\u015ftur, 1956 y\u0131l\u0131nda \u00f6nce ABD, iki g\u00fcn sonra SSCB uzaya uydu g\u00f6ndermeyi planlad\u0131klar\u0131n\u0131 duyurdular. 4 Ekim 1957 y\u0131l\u0131nda ilk yapay uydu olan SPUTNIK-I uzaya SSCB taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi. Bunun \u00fczerine di\u011fer devletler uzay hukuku tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 fitilledi ve Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu\u2019nun uzayla ilgili olarak verdi\u011fi 18 Aral\u0131k 1958 tarihli ve 1348 (XIII) say\u0131l\u0131 ilk karar\u0131nda uzay\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ama\u00e7la kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi vurguland\u0131. Baz\u0131 kararlar d\u0131\u015f\u0131nda 1967\u2019den 1979\u2019a kadar be\u015f uluslararas\u0131 antla\u015fma BM kontrol\u00fcnde ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Uzayda devlet egemenli\u011fi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

BM nezdinde kabul edilen 1963 \u0130lkeler Bildirgesi\u2019nin III. maddesi; uzay ve g\u00f6k cisimlerinin kullan\u0131m, i\u015fgal yahut ba\u015fka herhangi bir yolla ulusal egemenli\u011fe konu olmayaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. 1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131 da II. maddesinde s\u00f6z konusu h\u00fckm\u00fc aynen tekrar etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Uzay\u0131n temel olarak hukuki stat\u00fcs\u00fc nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131 I. maddesi Ay ve di\u011fer g\u00f6kcisimleri dahil uzay\u0131n, e\u015fitlik temelinde b\u00fct\u00fcn devletlerce, kullan\u0131lmas\u0131 ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 serbesttir. Bu h\u00fck\u00fcm uzay\u0131n hukuki stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn res communis olarak belirlendi\u011fini g\u00f6sterir. E\u015fitlik temeli, teknolojisi yetsin yetmesin t\u00fcm devletlerin elde edilen verilerden ortak\u00e7a yararlanmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir, ancak uygulamada bu bilgi ve menfaat payla\u015f\u0131m\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uzayda m\u00fclkiyet edinme m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazarlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, 1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n yaln\u0131zca uzayda devlet egemenli\u011fini yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve m\u00fclkiyet haklar\u0131na ili\u015fkin herhangi bir \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fini savunurken, bir k\u0131sm\u0131 da 1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n devlet egemenli\u011fini yasaklayan h\u00fckm\u00fcn ayn\u0131 zamanda m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir. Ger\u00e7ek ki\u015filer i\u00e7in bir d\u00fczenleme olmamakla birlikte ger\u00e7ek ki\u015fi edinimin, ki\u015finin devleti taraf\u0131ndan say\u0131lmas\u0131 durumunda bunun art\u0131k devlet egemenli\u011fine girdi\u011fini ve yasak olmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcren yazarlar vard\u0131r. Ancak i\u015fbu antla\u015fman\u0131n VI. maddesinde ger\u00e7ek ki\u015filerin ve \u00f6zel te\u015febb\u00fcslerin ilgili devlet m\u00fcsaadesine ve devaml\u0131 g\u00f6zetimi alt\u0131nda olmas\u0131 kaidesiyle izin verilmi\u015ftir. 1979 Ay Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n Ay\u2019\u0131 ve do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n ortak miras\u0131 sayan XI. maddesi, Ay\u2019\u0131n y\u00fczeyi ve toprakalt\u0131n\u0131n, h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 olan veya olmayan uluslararas\u0131 te\u015fkilatlar\u0131n, devletlerin veya ger\u00e7ek ki\u015filerin m\u00fclkiyetinde olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Antla\u015fman\u0131n I. maddesi Ay\u2019a ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerin D\u00fcnya hari\u00e7 G\u00fcne\u015f Sistemi i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn di\u011fer g\u00f6k cisimleri i\u00e7in de ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu antla\u015fmaya ABD, SSCB ve \u00c7in gibi uzay teknolojisinin lider devletleri taraf olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Devletlerin hava sahas\u0131 ve uzay aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r belirli mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu konuda olduk\u00e7a fazla g\u00f6r\u00fc\u015f olmakla birlikte, hava sahas\u0131n\u0131n nerede bitti\u011fi ve uzay\u0131n nerede ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na dair ne devletleraras\u0131nda ne de doktrinde, herhangi bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. BM taraf\u0131ndan kurulan baz\u0131 kurullar bu problemin esasl\u0131 bir yer te\u015fkil etmedi\u011fini belirtip bu sorunun \u00fczerine yo\u011funla\u015fmaktan imtina etmi\u015flerdir. Uygulamada baz\u0131 devletler i\u00e7 hukuklar\u0131nda kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Uzayda madencilik faaliyeti y\u00fcr\u00fctmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131, uzay do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131n ke\u015ffi ve kullan\u0131m\u0131 faaliyetlerine ili\u015fkin herhangi bir d\u00fczenlemeye yer vermemi\u015ftir. 1979 Ay Antla\u015fmas\u0131 ise, Ay ve di\u011fer g\u00f6k cisimlerinin ke\u015fif ve kullan\u0131m\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa ait bir faaliyet alan\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ve yine b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n hay\u0131r ve menfaatine uygun \u015fekilde y\u00f6netilmesini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak unutulmamal\u0131d\u0131r ki 1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131 devletlerin ve \u00f6zel te\u015febb\u00fcslerin faaliyet g\u00f6stermesini d\u00fczenlemi\u015f, ancak madencilik faaliyetini do\u011frudan d\u00fczenlememi\u015ftir. 1979 Ay Antla\u015fmas\u0131\u2019na yaln\u0131zca 16 devletin taraf oldu\u011fu yine hat\u0131rlat\u0131lmal\u0131d\u0131r. ABD\u2019nin 2015 tarihli \u201cUzay\u0131n Ke\u015ffi ve Kullan\u0131lmas\u0131 Kanunu\u201dnda, 402. K\u0131s\u0131m alt\u0131nda \u00f6nemli h\u00fck\u00fcmler yer alm\u0131\u015ft\u0131r, bu h\u00fck\u00fcmler ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131n uzay kaynaklar\u0131n\u0131 ticari olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, ticari ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in ekonomik a\u00e7\u0131dan uygun end\u00fcstrilerin ABD\u2019de geli\u015fmesini engelleyecek olan h\u00fck\u00fcmet engellerini kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Uluslararas\u0131 Uzay Hukuku Enstit\u00fcs\u00fc, ABD\u2019nin bu kanununun de\u011ferlendirdi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f belgesinde; 1967 Uzay Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n devlet egemenli\u011fini yasaklayan ilgili h\u00fckm\u00fc hat\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f, s\u00f6z konusu h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131k\u00e7a uzaydan kaynak elde etmeyi yasaklamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kanaat getirmi\u015fti ayr\u0131ca bu faaliyetlerin hepsinin b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n hakk\u0131 oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili belge 1979 Ay Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n yaln\u0131zca 16 devlet taraf\u0131ndan imzalanmas\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 \u00f6rf adet hukuku i\u00e7in yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0131kar\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1967 y\u0131l\u0131ndaki antla\u015fma devlet egemenli\u011fini s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r, ABD\u2019nin bu antla\u015fmada olma nedeni uzay alan\u0131nda olacak rekabette yaln\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 ya da ge\u00e7 kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indir, zira ABD d\u00f6nemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc devletleri olan SSCB ve \u00c7in ile rekabet halindeydi. Ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re ABD bu rekabetten dolay\u0131 zarara u\u011framamak ad\u0131na ya hep ya hi\u00e7 mant\u0131\u011f\u0131yla devlet egemenli\u011fi s\u0131n\u0131rland\u0131ran bir antla\u015fmaya imza att\u0131. Asl\u0131nda plan\u0131, hen\u00fcz tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f \u00f6zel \u015firketleri egemenli\u011fiyle birlikte \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir \u015fekilde egemenli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmekti \u00e7\u00fcnk\u00fc ABD rekabet ya da yar\u0131\u015f ortam\u0131 yerine daha serbest ve tekel olaca\u011f\u0131 \u00f6zel \u015firketleriyle orada olacakt\u0131, tabiri caizse kaz gelecek yerden tavuk esirgemedi. 2015 tarihinde olan kanun, \u00f6zel te\u015febb\u00fcslere verilen bu imtiyaz\u0131n resmiyete d\u00f6k\u00fclmesiydi. Bug\u00fcn uzay ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u015firketin(SpaceX, Blue Origin ve ULA) ABD destekli ve merkezli olmas\u0131 her \u015feyi \u00f6zetler niteliktedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uzay hukuku, uzay\u0131n ve uzay faaliyetlerinin hukuki rejimini ele alan uluslararas\u0131 kamu hukukunun alt dal\u0131d\u0131r. Uzay hukukunun temel ilkeleri Birle\u015fmi\u015f… Okumaya devam et<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions\/53"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kilikcier.av.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}